Beyaz Alev

Zeybek meydanı sizce sadece erkeklere mi ait? Kadınlar duygularını nasıl dışa vuruyor ve hangi sebepten ötürü bu dansa karşı daha büyük tutku gösteriyorlar?

Ege’nin iki yakası yüzyıllardır aynı kederle demlendi, aynı neşeyle ayağa kalktı. Toprak erkeğin sert diz vuruşuna alışık ama meydan kadına kaldı mı, işin rengi değişiyor garii!

İki yaka arasında buna zeybek de dersin, zeibekiko da. Aynı kökten gelirler ama bence ruhları ayrı. Yine de bir kadının gelip buna can vermesi başlı başına asalet göstergesi.

Kaya tırmanışı ve Dağcılık faaliyetlerinden dönerken zirvenin sert rüzgarını geride bırakmayı severim. Adım attığım bölgede gittiğim yörenin kültürünü de görmek isterim. Hele köy düğünü varsa zaten değmeyin keyfime.

O akşam restoranda yemek yerken birden arka sokaktan davul sesleri yükselmişti. Bizim ekip dünden razı. Sohbet ediyoruz ama hepimizin kulağı arka mahalleden gelen müzik sesinde.

Dayanamadım; “Haydi hanımlar beyler, kalkın garii!” dedim. Renkli menkli trekking kıyafetleri ve ayağımızda tozlu botlarla meydanın yolunu tuttuk.

Ege yöresinde insanın kelimeleri yuvarlayan tatlı şivesi beni benden alır. O gün bindiğimiz taksici de şivesinin bize nasıl geldiğini sormuştu. Bana dünyanın en tatlı melodisi gibi geldiğini söylemiştim.

Düğünü ayak üstü izlerken bir masaya buyur edildik. Edilmekle kalmadık, sohbet ve ikrama da zorla davet edildik.

Kenarda bir çay bardağında ikram edilmiş buğulu aslan sütünü yudumlarken izliyordum meydanı. Yan masadan gelmişti bu ikram ve yaşlı bir amca yanaştı:

“Nereden gelirsiniz, necisiniz?” dedi. Biz dağcıyız deyince, “Şu sandalyeyi yanaştırın, az laf edelim” diye kendi tarafına buyur etti.

Meğer gelinin dedesiymiş. Ben dedeyle üç beş dakika konuşmamı bitirirken gözüm piste çıkan kadındaydı. Sohbeti diğer arkadaşlarıma devrederken biraz dalmışım;

Zeybek Dönen Kadın

Zeybeğin kendi etrafında dönen dünyası kadının ellerinde harbiden devleşiyor. Erkek ne kadar heybetli oynarsa oynasın, kadının parmak şıklatmasında ince hüzne kolay erişemiyor.

Çünkü kadın orada sadece oynamıyor; geçmişini, sevdasını, hayal kırıklıklarını, isyanını pistte temize çekiyor. Genelde “erkek işi” sayılan şu ağır adımlar var ya; kadınla buluşunca sertlik gidiyor, yerini dengeye bırakıyor.

Kadın oynarken kollarını iki yana açmıyor, sanki göğü bildiğin kucaklıyor. Toprağa bastığında çıkan ses “Ben de buradayım!” diye patlıyor. Yoksa ben mi şimdi balkonda çok içtiğim için böyle yazıyorum, bilmiyorum.

Tabii erkeğin toprağı sarsan heybetini yabana atmamak gerek. Erkek meydanı tutmasa, kadının zaten nazlı isyanı bu kadar parlamazdı belki.

İşte bu parlamanın izlerini belki bugün dans kurslarında görüyoruz. Sınıfların çoğu kadınmış. Zaten masada dedeyle muhabbet dans kursuna giden arkadaşlarımdan açıldı.

Düşündüm de; biz erkekler bazen heybetli duruşun arkasına saklanıp duygularımızı gizliyor gibiyiz.

Çünkü Türk zeybeğinin ve karşı kıyıya özgü zeibekiko’nun içindeki derin hüznü keşfetme konusunda, kadınlar biz erkeklere göre sanki daha cesur oluyorlar.

Ya da ben öyle hissediyorum.

Kadınlar ve Dans

Eskiden Harmandalı ve diğer zeybekler meydanda, kahvehanede, köy derneklerinde erkek erkeğe oynanırdı.

Kadınlar da mutlaka oynardı tabi, ama kendi meclislerinde, kınalarda, erkeklerin görmediği yerlerde. Kendi yöremizde de böyle olmuştur hep.

Şimdi eski tabular yok, kadın meydana çıktı. Mirası sahiplenmekle kalmadı, günlük hayatın stresinden kaçtıkları nefes alanına dönüştürdü. Toplumun kadına yakıştırdığı kırılgan rol davul darbesiyle paramparça oldu.

Gecenin sonunda, bize masasını açan dede ise, ağır adımlarla piste çıktı. Aha, asıl olay burada başlıyor. Az önce kadınların zarif isyanı vardı, şimdi dedenin yere basan köklü adımlarıyla birleşti.

Dede, aile büyüğü olarak dansıyla geceye noktayı koyarken, zeybeğin sadece eğlence değil, nesilden nesile aktarılan yaşam duruşu olduğunu gösteriyordu.

Biz göremeyecektik, ama düğün dernek bitip herkes dağılırken, gelin dedesinin elini öperken gözünden gelecek damla yaşları da dansın içine serpiştiriyordu yaşlı adam.

Balkonda Gecenin Sonu

Otele dönünce duş alıp sıcak su kaynatarak sallama çay demledim, hazır olunca balkona çıktım. Sessiz bir hava var. Ege rüzgârıyla ciğerime dolan buram buram keçi kokuları köyde ahır işleri ve tezek yaptığımız günleri hatırlattı.

Viski doldurdum, bitti yine doldurdum.

Sonra az önce düğünde zeybek oynayan kadınların görüntüsü gelip geçti zihnimden. Açıkçası düğün öncesine dek, kadına zeybeğin bu kadar yakışacağını düşünmemiştim.

Tozlu köy meydanında gördüğüm kadınların zarafetiyle dedenin heybeti, kültüre bakışımı baştan aşağı yeniledi.

Dans etmeyi hiç beceremem, en yakınımın düğününde halaya bile girmeye nedense utanıp çekinirim. Biri gelip zorla beni kaldırmasın isterim. Biraz saçma, ama sanki herkes bana bakıyor, ‘nasıl görünüyorum, komik mi duruyorum’ diye düşünürüm.

Fakat bu tezek kafalı düşünceyi kenara bırakmalı ve ilerde dans öğrenmeye başlamalıyım. Sadece yazmakla kalmamalı, yazdığı şeyin içine de derinlemesine dalmalı.

Bugüne kadar sirtaki dansında tabak kırdığım denemeyi de diğer yazımda görebilirsiniz.

NOT: 21 Mayıs 2017 Pazar. Bu yazı, o gecenin sonunda günlüğüme düştüğüm notlara aittir.

Köy düğününe ait özgün fotoğraflar eski ve arızalı bir cihazda kaldığı için kapak görseli temsilidir.

Sizin de Ege’de kadınların zeybek oynadığı bir düğün ya da meydan fotoğrafınız varsa iletisim@beyazalev.com adresine gönderebilirsiniz. Yazının ruhuna uyan fotoğrafı, adınızla birlikte kullanmaktan mutluluk duyarım.