Beyaz Alev

Müzik doruğa çıkar, buzuki tremoloyu kökler ve pistin ortasına ilk tabak düşer. Çatırt!

Sirtaki oynarken veya zeibekiko dansı yapılırken, sahnede acaba neden tabak kırılır?

Çoğu insan tabak kırmayı sirtaki ile özdeşleştirse de, sirtaki aslında 1964’te Zorba filmi için yaratılmış danstır. Tabak kırmanın kökleri ise rebetiko ve zeibekikonun eski meyhane kültürüne dayanır.

Piste tek başına çıkılan ve bireysel oynanan bir dans zeibekiko. Oynayan kişi figür yapsa da, aslında kendi iç dünyasını doğaçlama dışa vurur.

Raconu var. O kişi dansı terk etmeden başkası girip devam edemez.

Tabaklar duygusal atmosfer olduğunda isyanı ve özgürlüğü haykırmak için yerle bir edilir, ama üstünlük veya gösteriş yapmak için değil.

İnsanoğlu her zaman diliyle cümleler oluşturup kendini anlatamaz. Bazen gırtlağa düğüm oturur, tıpkı ısınmış rakının son yudumda boğazdan geçmeyip yakarak indiği anlar gibi.

İşte bu sırada insan ya dans ederek ya da önündeki tabak çanağı yere çalarak içindekini haykırır. Zeibekiko dansında yere vurulan eyvallah burada doğar.

Eskilerin bir felsefesi var; “Dünya malı dünyada kalır.” derler. Sirtaki ve Zeibekiko dansında tabakları kırmak da hayata karşı meydan okumadır.

“Sen bana ne kadar yük bindirirsen bindir, elimdeki en sağlam şeyi bir saniyede tuz buz edebilirim” demektir. Maddiyatın ruhun coşkusu karşısında değeri olmadığını hatırlatır.

Buna korkuları ve endişeleri yere çalmak da diyebiliriz. Zaten hayat boyu “kırma, dökme” diye yetiştirildik. Halbuki tavernada tabak kırma olayı, “aman hata yapmayayım” baskısını dozer gibi yıkıp geçer.

“Ulan, yıkılırsam da böyle asilce yıkılırım, asilce kırarım” mesajıdır.

Tabi bunları kelimelere dökerken kulağa kolay geliyor, ama insan ruh haline büründüğünde mantık devre dışı kalıyor. Tıpkı yıllar önce başıma gelen tabak krizi gibi.

Masadaki Tabakları Topladım

Bundan seneler önceydi; Gayrettepe’de bir cumartesi gecesi tavernada arkadaşlarla eğleniyoruz. O sene İstanbul’da mübarek löpür löpür kar yağıyor, millet gece nasıl döneceğini konuşuyor.

Dışarıda kar iyi bastırdı, ama içeri sıcacık ve basık bir hava. İnsanlar sigara içmeye kapıya çıkıyor, titreyen geri dönüyor. Benim kafa fezada astronot!

Aşka gelip hem soliste hem dans eden arkadaşlarıma düzinelerce tabak kırmıştım. Fakat gecenin en can alıcı noktasında, yine kırmak için garsondan isteyemedim.

Çünkü ya getirmeyi unutuyor, ya da el kaldırdığımda beni görmüyorlardı. Ne yaptım biliyor musunuz oturduğum rakı sofrasında!

Garsonlar balık tabaklarını önümüzden toplayıp meyve servisi için yeni tabak açmıştı sofraya. Ben de gittim herkesin önünden bu porselen tabakları toplayarak kendi kucağıma dizdim.

Bizimkiler masada şaşkın şaşkın bana bakıyor..

‘Ayy Panter, sen yapıyon ayol‘

‘Şişşt, susun ulan… Meyvenizi ortadaki tabaktan yiyin, zaten iki teker kivi, üç mandalin için tabak mı bulaştırılır, ziyan etmeyin tabakları, hayret bir şey’ dedim.

Sonra bu servis tabaklarını da felaket bir zamanlamayla zevkle kırıp geçirdim. Fakat geceki deneyimle aslında şunu öğrenmiştim:

Yunan taverna gecesinde her zaman her şey için değil, sadece gecenin pik yaptığı an geldiğinde ve olması gereken doğru zamanda kırılmalıydı tabaklar!

Arkadaşlarım niye kırdığımı yadırgamadı. Şaşırıp güldüler. Garsonlar fark etmedi, o porselenler hesaba yazılmadı.

Ben de gönlüm rahat etsin diye, kalkarken yüklü bir bahşiş bıraktım.

Kapıdan çıktığımızda kar yağışı kesilmiş, avlu az önce pistte bıraktığım tabak parçaları gibi bembeyazdı. Üzerinde fotoğraf çektik, birbirimize kartopu attık. Sarhoş kafayla çocuk gibi savaş açmak biraz ayıltmıştı.

O geceden sonra racona daha bir özen göstermeye başladım.

Taverna Geceleri Tabak Kırma Ne Anlama Geliyor

Bugün Rebetiko gecelerinde şarkıcının, müzisyenin veya dans eden kişinin yanında tabak kırmak onlara karşı övgü.

‘Sesini beğendim, müziğini beğendim, dansını beğendim. Mutluyum ve sizi tebrik ediyorum’ anlamına gelir.

Kırılan tabaklar yerleri bembeyaz örtü gibi kaplar. Eski cılkı çıkmış dertler birlikte parçalanır ve yerini beyaz sahneye bırakır. Sahnenin ortası beyazlaştıkça karanlık dağılır.

Kırılan Tabaklar Gerçek mi?

Yunanistan’da tabak kırmak bugün yasak olmasa da biraz kısıtlı. Onun yerine çiçek atıyorlar. ülkemizde sahnesi müsait tavernalarda çatır patır devam ediyor.

Ancak porselen yerine, sadece buna özel üretilmiş alçı tabaklar tercih ediliyor. Çünkü kırarken daha güvenli ve düşük maliyetli.

Taverna gecelerinde aslında hem gelenek korunuyor, hem insanlar mekâna gönül koymuyor. Mekân müşterisinin arzusunu güvenle karşılıyor. İsteyen aşka geliyor, kırıp geçiriyor ve ruhunu arındırıp evine rahatlamış dönüyor.

Kadehler Kırılsın Ama Kalpler Kırılmasın

Hazır aklıma gelmişken bu hikayeyi de eklememek olmaz. Anlatılanlara göre, eski yıllarda bir Rum düğününde kavga çıkmış, ortalık biraz gerilmiş.

Bu sırada konuklara karşı mahcup olan aile büyüklerinden biri, gerginliği bitirmek için ayağa kalkarak elindeki kadehi yere atıp bağırmış…

“Yeter artık…

“Kadehler kırılsın, kalpler kırılmasın!”

İnsanlar başını çevirip ona bakmış, kavga edenler sesini kesip efendice yerine oturmuş. Düğün de kaldığı yerden devam etmiş.

Not:

Bir Ege köyünde dağ tırmanışı sonrası misafir olduğum ve zarafetini gururla piste taşıyan kadın zeybek oynar mı? sorusunun cevabını diğer yazımda kaleme aldım. Hayatımda gördüğüm en güzel düğünlerden biriydi.