Dağcılık; zirveye ulaşmak için yapılan uzun dağ yürüyüşlerini, kaya, kar ve buz üzerindeki teknik tırmanışları, dağ kayağını ve bunlara eşlik eden kampçılık kültürünü aynı çatıda buluşturan bir outdoor dünyasıdır.
Toplumda dağcılık denince akla hep dikey kaya tırmanışı gelir. Oysa bu, dağcılığın sadece bir dalıdır.
Aslında dağcılık sadece bir spor değil, yerçekimine meydan okurken ruhu hafifletme sanatıdır. Konforun bittiği yerde başlar ve yaşam biçimine dönüşür.
Dağda atılan her adım hayati karardır. Fırtınayı okumak, buzun sertliğini hissetmek ve doğanın karşısında ne kadar dirençli olduğunu anlamaktır. Ama asla tehlikeyi aramak değildir.
Doğayla savaşmak yerine onun ritmine ayak uydurup evine sağ salim dönmeyi öğreten disiplindir. Bu yazıda teorik bilgiyle beraber felsefesini de bulacaksınız.
Dağcılık Stilleri Nelerdir?
Dağ aslında her zaman aynı dağ; ama ona yaklaşım şeklimiz, tırmanış tarzı ve stilimizi belirler.
1. Alpin Stil (Hafif ve Hızlı)
Dağcılığın en saf, romantik ve dürüst halidir. Sırt çantanıza sadece hayatta kalmanıza yetecek kadar minimum malzeme alırsınız.
Önceden kurulmuş sabit hat ipleri, ara kamplar veya taşıyıcılar (şerpa) yoktur. Siz, ekip arkadaşlarınız ve dağ tamamen baş başasınızdır.
Alpin stil, dağla girilen düello gibidir. Türkiye dağlarında genelde bu temiz stil kullanılır.
2. Ekspedisyon (Kuşatma) Stili
Everest, K2, Anapurna gibi aşırı yüksek irtifa dağcılığında mecburidir. Bu tip dağlar şehir merkezlerine uzak olduğu kadar ciddi lojistik gerektirir.
Dağda ana kamp (üs) kurulur, yukarıya doğru günlerce süren çalışmalarla ara kamplar açılır, rotaya ipler sabitlenir ve taşıyıcı desteği sağlanır. Ekspedisyon dağcılığında tırmanış faaliyetleri birkaç hafta veya ay sürebilir.
Aladağlar sadece lojistik açıdan ekspedisyona benzer. Çünkü tırmanış ekibi genelde tek değil, çoklu zirveye odaklanır.
3. Kaya Tırmanışı (Rock Climbing)
Yatayda değil, tamamen dikeyde dönen bir hikâye diyebiliriz. Kayadaki milimetrik çatlakları bulup parmak uçlarıyla satranç oynamaya benzer.
Son derece zevkli ama teknik beceri gerektiren tırmanıştır. Kendi içinde; geleneksel kaya tırmanışı, spor tırmanış, donmuş şelale (buz) tırmanışı ve yapay duvar tırmanışları gibi kollara ayrılır.
Dağcılığa Nasıl Başlanır?
İçinizde bir ses var. Bu ses sizi zirvelere çağırıyor ama nereden başlayacağınızı bilmiyorsanız sakın kulaktan dolma bilgi ya da internetten izlediğiniz heyecanlı videoların gazıyla yola çıkmayın!
Dağlar kibir de sevmez ve ilk hatada faturayı ağır keser. Dağcılığa başlamak, zihinsel ve fiziksel eğitim süreci gerektirir. Eğer güvenli adım atmak istiyorsanız, kronolojik olarak şu adımları izlemelisiniz.
1. Zihnini Hazırla ve Motivasyonunu Sorgula
Dağcılık kas gücü ve bacaklarla değil, tamamen zihinle yapılır. Fiziksel olarak ne kadar güçlü olursanız olun, iradeniz zayıfsa en ufak konfor sorununda muhtemelen geri dönersiniz.
Dağlarda saatlerce açlığa, soğuğa, ıslak kıyafetlere katlanmayı; sabretmeyi ve belirsizlikle yaşamayı öğrenmelisiniz. Yüksek irtifa dağcılığında yeri gelecek, tuvaletinizi bile çadırdan çıkamayacak ve içerde gidermek zorunda kalacaksınız.
2. Doğa Yürüyüşleri ile Kondisyon Kazan (Hiking ve Trekking)
İlk işiniz, sırtınızda küçük bir çantayla uzun doğa yürüyüşlerine çıkmak olsun. Dağ yollarında yürümek şehirdeki düz kaldırımlara benzemez. Bu aşamada değişken zeminlerde dengede durmayı ve adımlarınızı ritme oturtmayı öğrenirsiniz.
3. Bir Kulübe veya Resmi Topluluğa Katılın
Bu iş asla tek tabanca yapılmaz, eğitimsiz başlamak son derece tehlikelidir. Üniversitelerin dağcılık kulüpleri, yerel dağcılık dernekleri ve özellikle Türkiye Dağcılık Federasyonu (TDF) onaylı resmi kulüpler kesinlikle ilk durağınız olmalı.
Kulüplerde sadece teknik bilgi almakla kalmaz, dağda omuz omuza yürüyeceğiniz ip arkadaşları bulursunuz.
Dağcılık Temel Eğitim Aşamaları
“Ben doğuştan yetenekliyim” cümlesi dağcılıkta sökmez. TDF onaylı kulüplerle irtibata geçip eğitim almak şarttır. Eğitimler temelinde şu süreçleri kapsar.
1. Teorik Dağcılık ve Yaz Dağcılığı Eğitimi
Burası dağcılığın alfabesidir. Bu aşamada temel kamp malzemeleri, 3 katmanlı giyim sistemi, dağ mutfağı ve beslenme şekli öğretilir. Teknik aletlerin tanımı ile ilk yardım bilgileri verilir.
Pratik aşamada ise kuru kayada yürümeyi, doğru kamp kurmayı, harita okumayı ve navigasyonu öğrenilir. Düğümler artık çarpım tablosu gibi ezberlenir.
2. Kış Dağcılığı Eğitimi
Karın, buzun ve dondurucu soğuğun sahneye çıktığı yerdir. Bu eğitimde kazma ve krampon kullanmayı, olası kayma anında kendini durdurma (self-arrest) tekniğiyle hayatta kalma öğrenilir.
Çığ bilgisi, rota üzerinde kornişleri fark etmeyi, iglo ve karda barınabilmek için kar mağarası yapmayı uygulamalı olarak hedefleyen eğitimdir.
Gerçek ruhsal ve mental adaptasyon, kış dağcılığı eğitimlerinde tam olarak bu aşamada kazanılır.
3. Kaya Tırmanışı ve İleri Teknikler
Dik kaya duvarlarında emniyet noktası kurmayı, ip inişi yapmayı, istasyon açmayı ve kurtarma tekniklerini içerir.
Dağcılık eğitimlerinin tek seferde teorik olarak öğrenilmesi yeterli değildir, aktif saha deneyimi de gerektirir. Ayrıca bilgileri zamanla unutmamak ve tazelemek için kulüp eğitimlerine katılmak hayati önem taşır. Sık ve bol tekrar kas hafızasına daha iyi yerleşir.
Temel Dağcılık Malzemeleri
Dağcılıkta yanlış malzeme seçimi hayati riskler doğurur. Bu spora ( Tutkuya ) başlarken edinmeniz gereken ve hayatta kalmanızı sağlayan en temel ekipmanlar şunlardır.
- Dağcılık Kıyafetleri: Pamuklu kıyafetler kullanılmaz. Terletmeyen termal içlik, ısı yalıtımı sağlayan polar katman ve rüzgardan koruyan teknik dış kabuk (Gore-Tex ceket) olmak üzere 3 katmanlı giyim sistemi şarttır.
- Dağcılık Ayakkabısı: Ayak bileğini burkulmalara karşı tam koruyan, tabanı sert ve krampon takılmasına uygun (B2 veya B3 sınıfı) teknik botlar tercih edilir. Türüne göre yarı otomatik veya tam otomatik krampon takma özelliği bulunur. Yüksek İrtifa dağcılığında genellikle tam otomatik tercih edilir. Trekking ayakkabı seçimi yazısında bu konu yer alıyor.
- Barınma ve Kamp Ekipmanları: Fırtınaya ve yoğun kar yüküne dayanıklı 4 veya 5 mevsim kamp çadırı seçimi ve ekstrem derecelere uygun kaz tüyü uyku tulumları kullanılır.
- Teknik Ekipmanlar: Güvenliğiniz için kask, emniyet kemeri (harness), tırmanış ipi, kar ve buz üzerinde yürümeyi sağlayan krampon ile düşüşleri durduran teknik veya yarı teknik dağcılık kazması en temel elemanınız olacaktır.
Dağcılıkta Riskler ve Güvenlik Kuralları
Dağcılık doğası gereği riskler barındırır, ancak risk yönetimi tamamen insanın kendisiyle alakalıdır. Bunları kısaca ikiye ayırarak aktarmak istiyorum.
1. Objektif Riskler (Doğanın Gücü)
Ne kadar usta dağcı olursanız olun, kaç yılınızı tırmanışa verirseniz verin, doğanın sunduğu bazı engeller sizin kontrolünüz dışındadır.
- Aniden patlayan fırtınalar ve sert hava değişimleri,
- Yukarıdan kopup gelen taş, kaya ve çığ düşmeleri,
- Karın altında gizlenen ve içine düşüldüğünde kurtulması çok zor buzul çatlakları.
Çözüm: Bu tehlikelerden ancak tecrübe, doğru gözlem, meteoroloji takibi ve matematiğe dayalı esaslı kararlarla kaçınılır.
2. Subjektif Riskler (İnsanın Zayıflığı)
Dağcılıkta yaşanan kaza ve ölüm haberlerine baktığımızda çoğunun doğadan değil, insanın kendi hatalı kararlarından ya da bedenini hafife almasından kaynaklandığını görürüz.
- Eğitimsizlik: Kazma, krampon, emniyet aletleri ve ip kullanmayı tam bilmeden zorlu teknik rotalara girmek.
- Eksik veya Yanlış Ekipman: Dağcılık koşullarına uygun olmayan giyim ve teknik ekipman eksikliği.
- Ego ve Aşırı Güven: “Bana bir şey olmaz” diyerek şartlara meydan okumak veya kendini bir şeylere kanıtlama hırsıyla tek başına hareket etmek.
- Yorgunluk ve Hatalı Karar: Zirve sarhoşluğuna kapılarak arkadan fırtına gelirken geri dönmeyi reddetmek veya yolu kısaltmak için yanlış rotaya girmek.
- Sağlığını Hafife Almak: Eğitimli, tecrübeli, hatta antrenör olan dağcılar bile dağda bir anda fenalaşıp hayatını kaybedebilir. Yüksek irtifaya çıkmadan önce sağlıklı da olsanız hastaneye gidip gereken kontrolleri yaptırmak gerekir.
NOT: Bu konuları daha detaylı ele aldığım Dağcılık Tehlikeli mi? Dağ Kazaları Neden Olur? yazımı da okuyabilirsiniz. Yüksek İrtifa Hastalığı başlıklı yazım da serinin devamıdır.
3. Dağcılığın Felsefesi
“Ben bu dağı aşarım” derseniz, dağ sizi yutar. Dağcılar dağları fethetmez. Eğer dağlar geçit verirse sadece geçip gidilir. Zirve yapar ve inilir.
Hava bozduğunda veya bir sağlık sorunu yaşandığında zirveye bir kaç metre metreler kalmış olsa bile geri dönmeyi bilmek en büyük dağcılık başarısıdır.
En iyi dağcı, zirve yapan değil, kamp alanına ve evine sağlıklı şekilde geri inen kişidir.
Dağda bencilliğe yer yoktur. Siz ne kadar iyi olursanız olun, yanınızdaki arkadaşınız kötü durumdaysa siz de tehlikedesiniz demektir. İp birliğine girdiğiniz an, hayatınızı ona emanet eder, onun hayatını da kendi sırtınıza yüklenirsiniz.
Rehberle ya da bir liderle tırmanmak, her şeyin yolunda gideceği anlamına gelmez. Onlar da insandır; hastalanabilir, düşebilir, kaybolabilir. Böyle bir anda kendi başınıza karar verip hareket edemiyorsanız dağcılığa hazır değilsiniz demektir.
Türkiye’de Popüler Dağlar
Ülkemiz amatör veya profesyonel dağcı olun, gerçekten bir dağ cenneti. Eğitimlerinizi tamamladıktan sonra, eğitmenleriniz ve rehberinizle Türkiye’de tırmanış yapabileceğiniz uluslararası üne sahip önemli ve popüler zirveler şunlar;
Ağrı Dağı
Ağrı dağı, 5137 metre ile Türkiye’nin en yüksek noktasıdır. Yüksek irtifa dağcılığı tırmanış deneyimi kazanmak isteyenlerin ana hedefidir. Rota teknik anlamda zorluk içermez, ama yüksek irtifa koşulları hakimdir.
Güncel prosedürü valilikten kontrol etmeden ve kayıt açtırmadan çıkılamaz. Çünkü Ağrı dağı izne tabidir.
Aladağlar
Türkiye’nin Alpleri olarak bilinir. Geleneksel kaya tırmanışı, teknik duvar tırmanışları ve alpin stil için ülkedeki en profesyonel ve çeşitliliği bol olan bölgedir.
Profesyonel milli dağcımız ve gururumuz Tunç Fındık‘ın, Aladağlar kitabı bu konuda önemli bir başucu kitabıdır.
Erciyes Dağı (3917 m)
Erciyes dağı; genellikle kış turizmi ve kayak ile ünlüdür. Dağcılık tırmanışları, kış dağcılığı eğitimleri, kazma-krampon pratikleri ve miks tırmanış rotaları için de harika kış üs.
Erciyes dağı kuzey tırmanışında, küvete düşmüş sabun gibi kayarken; can havliyle kendimi durdurup asılı kaldığım yerde 20 dakika şükrettiğim dağdır.
Rize Kaçkar Dağları (3937) Buzul gölleri, muhteşem doğası ve zorlu kış tırmanış rotalarıyla hem trekking yapmak, hem de amatör ya da profesyonel dağcıların vazgeçilmezidir.
Herkes Dağcı Olabilir mi?
Kendi hayatımdan şaşırtıcı bir itirafta bulunayım. Normalde yükseklik korkusu olan biriyim.
Evde cam silerken pencereden sarkmaya korkarım. Köpekten de korkarım ama doğada tek başıma sayısız solo kamp kurdum ve çakal sesleri ile sabahladım.
Buna rağmen bir oda dolusu dağcılık ekipmanım var. Trekking, tırmanış, kamp gibi faaliyetler yapmaktan asla geri kalmıyorum.
Ciddi kronik sağlık engeli bulunmayan, disipline, sabra ve eğitime inanan herkes dağcı olabilir. Ama kendini sağlıklı hissetmek, sağlıklı olmak demek değildir. Düzenli kontrollerinizi ihmal etmeyin.
Önemli olan eğitimleri tamamlamak, dağcılığın kurallarına saygı duymak, pratik yapmak ve her koşulda egonuzu evde bırakmayı bilmektir.
Unutmayın;
Dağcılıkta güvenebileceğiniz eğitimli partner, en pahalı malzemeden değerlidir. Dağlar kendini kanıtlama yeri değil, ruhu ve özgürlüğü kavrama yeridir. Her dağcının zirvesi kendi çıkabildiği zirvedir.
Sık Sorulan ve Merak edilenler
İnsanların genellikle sorduğu ve aklına takılan sorulara cevabımı da aşağıda paylaşmak isterim.
Dağcılık başlamanın maliyeti yüksek midir?
İlk etapta kulüp eğitimleri ve temel kişisel giysi maliyetleri uygundur. Ancak kış dağcılığı ve ileri düzey yüksek irtifa dağcılığı seviyelerine geçtikçe durum değişecek.
Yurt dışından ithal edilen teknik donanımlar (kazma, krampon, çadır, kask vb.) nedeniyle maliyetler son derece yüksektir. Bu ekipmanlar ciddi bütçe ve alım gücü gerektirir.
Eğer yüksek irtifa dağcılığı düşünüyorsak, buna lojistik maliyetleri de katınca dünyanın en pahalı hobilerinden biri demek doğru olur. Bu yüzden halk arasında dağcılık zengin hobisi olarak bilinir.
Dağcı olmak için ne kadar süre eğitim almak gerekir?
Kulüplerde temel yaz ve kış eğitimleri genelde 1–2 yıl içinde tamamlanır, ancak süre kulübe göre değişebilir.
Tam anlamıyla bağımsız, rotayı kendisi okuyabilen güvenli dağcı olabilmek eksiksiz eğitimden sonra saha tecrübesi, beceri, zihinsel uygunluk ve düzenli sağlık kontrolü gerektirir.
Yazar Notu
Ben, bir TDF eğitmeni değilim, yukarıda yer alan bilgiler kulüp eğitimi yerine de geçmez. Yıllara yayılmış saha deneyimim, kişisel gözlem ve eğitmenlerimden öğrendiklerime dayanıyor.
Türkiye Dağcılık Federasyonu TDF Eğitim başvuruları ve uygulama adımlarını resmi alanlarda güncel bilgilendirmeler üzerinden inceleyebilirsiniz.
Bir yanıt yazın