Beyaz Alev

Küçükken yaz tatili köyün kalbine yolculuk etmek demekti. Okullar kapandığında Babam Esenler otogarından bizi uğurlardı. Otobüs köyde Kızılırmak kenarında bırakırdı. Dayım traktörle gelip karşılardı.

Köye gittiğimizde yaklaşık 2 ay kalırdık. Tatil dinlenmek değil, toprağın ritmine ayak uydurmak, emeğe ortak olmaktı. Genelde iş zamanı olduğu için; bağ bahçe, tarla işleri ve hayvancılık derken zamana karşı yarış başlardı.

İşler bir an önce bitirilmeliydi ki o güzelim pikniklere, köyün ve Zara’ nın çevresinde bozkırı ve tabiatı keşfetmeye zaman kalsın…

Köye gittiğimiz yıllarda şimdiki gibi modern biçerdöver sistemleri yine vardı, ama henüz yaygın kullanılmıyordu. Köylü tarlayı kendi sürüp biçer, evin önündeki harmana taşıyarak patos ederdi.

Ev halkı ne kadar kalabalıksa, işlerin bitmesi o kadar hızlı olurdu. Küçük büyük herkese iş düşerdi. Çocuk ellerimizle emeğin ne demek olduğunu o tozlu tarlalarda öğrendik.

Köyde Tarla ve Ekin Vakti

Dayımlarla tarlaya gider, biçilen ekinleri yığın yapar, traktör römorkuna yükleyerek harmana getirirdik. Sabah mallar yaylıma çıktıktan sonra tarlaya en erken saatte gidilir, bir iki posta çalışılırdı.

Önce biçilen buğdaylar aralıklarla bir kenara toplanarak yığın yapılırdı. Yoruldukça molalarda yığınların gölgesinde oturup ekşi ayran içer, yaş soğanı ekmeğe sarıp yerdik.

Bazen uzun süre tarlada bekleyen yığınlar farelerin istilasına uğrardı. Tarla faresi ve köstebekler buğdayların başağını bizim kadar titizce kesip toplamakta ustalardı. Onlar mutlaka kendi paylarına düşeni taşırdı.

Anlardım, bir toprak ne kadar tapulu malın olsa da, insanın gerçek sahibi olmadığını. Doğa her zaman kendi hakkını alır.

Yükleme tamamlanınca kimi zaman yığınların en üstünde dönerdim. Traktör römorkunda damperi kalkınca harmanda ben de sapla birlikte aşağı kayarak inerdim. Bu ilginç manzaraya komşular da kafasını uzatıp bakardı.

Bazen işi şova dönüştürüp damper kalkınca tam kayarken yan taraftaki öteki yığına atladığım olurdu. Kimi zamanda iki yığın arasındaki boşluğa düşer debelenerek tırmanıp çıkmaya çalışırdım.

Dağcı olacağım muhtemelen o zamanlar belliymiş.

Sivas’ın Topraktan Gelen Türküsü: Madımak

Yazları köye patos başlamadan harman yemyeşil ve ellenmemiş olur. Kadınlar da oturup madımak toplar.

Bu ot; Sivas, Tokat ve Yozgat’a özel topraktan gelen bir türkü. Pişip sofraya gelince görünümü ıspanağa benzer ama daha lezzetlidir.

Madımak üzerine yazılmış birçok yöresel türkü ve oyun havası vardır. Duvar diplerinde ve hemen her yerinde arsızca büyür. Yaşlı teyzeler hem güneşlenir hem de sohbet ederken bacaklarını açar, ellerinde çakıyla kesip kucaklarına biriktirir.

Ben de toplamayı sevince, dedem Zara’dan bir çakı almıştı. Onu hala saklıyorum. Az buz toplamazdım o madımakları. Köyde taze yediğimiz gibi, İstanbul’a dönerken kurutulmuş halde getirirdik.

Toz ve Emek: Harmanda Patos Vakti

Patos, köyde en sevmediğim iş. Dayım konumunu ayarladıktan sonra traktörü kayışın boyuna göre ileri çekerek kasnağı bağlardı. Birikmiş yığınlar anadut ile bir bir patos edilirken gürültü eksik olmazdı.

Tarlada ayaklarıma batan dikenli kıymıklardan beterdi saman tozu. Kaşım, gözüm, burnum, donumun içine kadar saman parçacıkları dolardı. İşte bu yüzden sevmezdim.

Köy tuvaleti harmanda patosa yakın olduğundan, içindeki taharet testisi ve yerler samana bulanırdı. Rüzgar üfürdükçe her yere uçuşurdu.

Harmanda bana çok görev düşerdi. Kimi zaman patos yanında elenen buğdayı çeker yanda örtüye sererdim, kimi zaman boşalan ekini tırmıkla dayımın önüne sürerdim. Birkaç kere patos’a sap da sürmüştüm, ama dirgeni kaptırdım diye daha izin vermediler.

Yeşil Peynirin Gizemi

Sivas’ı bilen bilir; akşam güneş battığında ortalığa keskin bir serinlik çöker. Temmuz sonu bile olsa montsuz polarsız çıkılmaz. Kuru ayaz insanı eve doldurur.

Günün sağılan sütleri barkaçlardan büyük leğenlere aktarılır, üstüne tülbent çekilirdi. Kanatlı, mutfak veya ambar odası dediğimiz devasa mutfakta; satılacaklar, yoğurt veya peynir basılacaklar tek tek ayrılır.

O mutfak da küçükken bana devasa bir labirent gibi gelirdi.. Yan yana büyük kilerler vardı. Birinde buğday, diğerinde arpa…

Bir tarafta salıncak gibi sallanan yayık, diğer tarafta ahıra açılan bir kapı. (Burası dönem dönem kimi zaman ahır oldu, kimi zaman traktör garajı.)

Sol tarafında ise, dışarı açılan bir kapı daha vardı ki, anneannemin peynir mahzeniydi. Kapının ağzında bir yeri eşer, yaptığı peynir bidonlarını oraya gömerdi. Ben, “yeşil peynir” derdim.

Bidondan çıktı mı kaya kömürü gibi sert, kütük gibi kalıplaşmış keskin, koyu yeşil bir peynir… Köy ekmeğiyle birleşince dünyanın en güzel ikilisi olurdu.

Akşam yemeğinden sonra, ahırda sırıkların üstünde uyuyan tavuklar gibi mayışırdık. Birer bardak sütümüzü de içip uykuya geçerdik. Çünkü köyde kural aynıydı: Erken yatılır, erken kalkılır.

Okura Not:

Bu satırları yaşadığım 90’lı yıllarda yaşım küçüktü ve fotoğraf makinesi herkeste yoktu. Bu yüzden çok ileri yıllarda köyde çektiğim görselleri serpiştirdim.

Serinin devamını okumak için, Köyde yaşam Hikayeleri kategorisini ziyaret etmeyi unutmayın.